W budownictwie idea ochrony środowiska traktowana jest często jedynie jako pretekst do wykorzystania kosztownych gadżetów technologicznych, a nie jako powód do uzyskania realnych wymiernych korzyści środowiskowych. Czy w polskich warunkach możliwa jest dziś w tej kwestii rzeczywista i głęboka zmiana?  

W naszym poprzednim artykule „Budynki pasywne – ekologiczna zmiana na horyzoncie” opisywaliśmy istotę budownictwa ekologicznego, przekonując, że związane z nim rozwiązania mogą stanowić przyszłość polskiego krajobrazu budowlanego. Aby tak się stało, musi jednak zajść głęboka zmiana w podejściu społeczeństwa do całej problematyki ochrony środowiska, zarówno naturalnego, jak i zurbanizowanego. Przyszłość leży w rękach nas wszystkich: opinii publicznej, inwestorów i właścicieli nieruchomości, architektów, urbanistów oraz budujących.

budownictwo pasywne
pibp.pl

Media

W procesie zmiany świadomości ogromną rolę odgrywają media. Przy czym warto od razu zaznaczyć, że swoją funkcję edukacyjną nie zawsze wypełniają z czysto ekologicznych pobudek. Wszyscy chyba odnosimy podobne wrażenie, że temat bywa dla mediów „nośny” głównie w przypadkach spektakularnych katastrof ekologicznych. Prawdą jest jednak również to, że bez mediów inwestorzy nadal nie wiedzieliby, że świat – a wraz z nim podejście do życia – nieustannie się zmienia. Dla przykładu: jeszcze dwa lata temu większość inwestorów nie miała pojęcia, czym jest budownictwo pasywne.

budownictwo pasywne
pibp.pl

W naszym odczuciu media są w połowie drogi. W tej chwili jest najlepszy moment na to, żeby uświadomić ludziom, a zwłaszcza rządzącym coś więcej – że ich najbliższy świat pod wieloma aspektami może zmienić się na lepsze.

Państwo

Mówimy więc o kształtowaniu społeczeństwa. Media mają w tym zasadniczy udział. Ale w naszym odczuciu sytuacja zmieni się naprawdę dopiero wtedy, gdy państwo, poprzez wzorcowe proekologiczne inwestycje, zacznie budować w nas wszystkich inną mentalność. By takie inwestycje powstały, konieczne jest wcześniejsze wdrożenie odpowiedniego ustawodawstwa, za pomocą którego państwo da wyraźny sygnał, że nie ma innej drogi w budownictwie. Tutaj dobrym przykładem może być ustawodawstwo austriackie.

budownictwo pasywne
pibp.pl

Niezależnie od istniejącego stanu prawnego, do wymogów przetargowych powinny zostać wprowadzone zapisy narzucające konieczność uzyskania wysokich standardów energetycznych (budynek niskoenergetyczny lub pasywny). To ostatnie jest najprostsze do wprowadzenia. Muszą jedynie pojawić się osoby potrafiące zweryfikować dokumentację projektową i efekt finalny.

budownictwo pasywne
pibp.pl

Inwestorzy

Tu dochodzimy do bardzo charakterystycznego punktu polskiej rzeczywistości. Inwestorzy mentalnie są nastawieni na ekonomię krótkoterminową. Dziś budują, sprzedają lub wynajmują i chcą to zrobić jak najtaniej, bo przecież „czy wiadomo, co będzie jutro”? Jest to chyba bardzo charakterystyczne dla krajów „nerwowo” się rozwijających, gdzie przyszłość rysuje się co prawda nie najgorzej, ale jeszcze nie na tyle klarownie, by podejmować ryzyko inwestycji amortyzującej się po 15 latach. Wolimy mieć te pieniądze tu i teraz, nawet jeśli po tych 15 latach zaczniemy bardzo wyraźnie dopłacać do eksploatacji naszego budynku. Inwestorzy mają również niewielką wiedzę na temat tego, jakie konsekwencje dla środowiska mają ich decyzje. I to przede wszystkim środowiska bezpośrednio ich otaczającego. Łatwo dziś namówić kogoś, żeby kupił sobie samochód o niskim spalaniu i z klimatyzacją. Wszyscy znają zalety takiego rozwiązania: będzie taniej i chłodniej. A przecież to samo dotyczy budynków, w których spędzamy dużo więcej czasu niż w samochodzie. Wydajemy ogromne pieniądze na ogrzewanie i siedzimy długie godziny bez tlenu w źle wentylowanych pokojach, bo wentylacja grawitacyjna prawie nie działa.

budownictwo pasywne
pibp.pl

Architekci

W całym procesie zmiany podejścia do kwestii budownictwa ekologicznego wiodącą rolę odgrywają architekci. To zadaniem świadomie działającego architekta jest ograniczenie wydatków energetycznych związanych z ogrzewaniem i chłodzeniem. Warto pamiętać, że bezpieczny, tani i wydajny system wentylacji w dużej mierze zależy właśnie od decyzji architekta. Wewnętrzne instalacje ogrzewania, wentylacji i chłodzenia na pewno nie powinny powstawać po to, aby rekompensować nonszalanckie rozwiązania projektowe będące nieświadomym powieleniem aktualnie obowiązujących trendów. Wydaje się bowiem, że spektakularne realizacje rodem z filmów science fiction w większości wypadków w ogóle lub w niewielkim stopniu wynikają z chęci uzyskania energetycznej efektywności.

budownictwo pasywne
pibp.pl

Architekt, jako koordynator działań projektowych, powinien samodzielnie bądź z udziałem konsultantów-doradców energetycznych tak dobrać formę budynku oraz jej wyraz plastyczny, aby nie stanowiła jedynie oryginalnej wizji przestrzennej, ale była pewnego rodzaju kompromisem pomiędzy współczesnymi trendami plastycznymi a efektywnością energetyczną.

budownictwo pasywne
pibp.pl

Siła pracy zespołowej

Przejdźmy do rzeczywistości projektowej. Bolesną prawdą (również dla nas) jest brak odpowiedniego wykształcenia, które umożliwiłoby skuteczne (w tym w aspekcie finansowym) prowadzenie działalności projektowej. W sytuacji, gdy prawie nikt nie wie nic konkretnego na temat budownictwa pasywnego, zdobywanie tej wiedzy w warunkach rynkowo funkcjonującej pracowni jest naprawdę bardzo trudne. Wiąże się z tym również zapomniany termin projektowania zintegrowanego. Oznacza on przyjazną współpracę wszystkich branż projektowych w celu prawdziwej optymalizacji przyjętych rozwiązań. Kluczową rolę odgrywa architekt, który musi mieć wpływ na rozwiązania związane z energooszczędnością instalacji budynku. To brzmi jak truizm, bo przecież również w standardowym budownictwie tak właśnie powinien przebiegać proces projektowy. Każdy wie jednak, jak wygląda codzienna praktyka projektowa. Zazwyczaj wykonywana jest w pośpiechu, a kwestie optymalizacji instalacji są najczęściej pomijane, bo przy kolosalnych stratach przez przegrody zewnętrzne nie mają specjalnego znaczenia dla całego bilansu energetycznego budynku. W naszym odczuciu taki styl pracy projektowej będzie sukcesywnie zanikał i w niedalekiej przyszłości zacznie być traktowany jako archaiczny.

budownictwo pasywne
pibp.pl

Praca do wykonania

W kolejnych latach wszyscy powinniśmy wykonać pracę na rzecz poszerzenia świadomości na temat ekologicznego budownictwa. Jakie są nasze kluczowe wyzwania? Jeden z problemów polega na braku znajomości podstawowych relacji ekonomicznych. Można to uznać za dopuszczalne u przeciętnego obywatela, ale jest niewybaczalne w przypadku rządzących. Pomijając kwestie ekologii i komfortu naszego życia, niezaprzeczalnym faktem są wynikające z ekologicznych rozwiązań korzyści ekonomiczne. Można je liczyć zarówno w skali całego państwa, jak i indywidualnej rodziny. Wreszcie pozostaje kwestia całkiem fundamentalnego braku edukacji wśród projektantów, a nawet ich niechęci do zmian. Jest więc nad czym pracować, ale jedno jest pewne –  ekologicznej zmiany nie da się zatrzymać.