Przepisy prawa nakładają na właściciela zabytku obowiązek sprawowania nad nim opieki. Rozumie się przez to między innymi prowadzenie robót budowlanych przy zabytku, a także zabezpieczenie i utrzymanie zabytku wraz z jego otoczeniem w jak najlepszym stanie. Jak zatem zaplanować remont w takim obiekcie?

Formy ochrony zabytków: rejestr a ewidencja

Nabywając zabytkową nieruchomość, należy mieć świadomość, że urok zamieszkiwania w miejscu owianym historią będzie miał swoją cenę. Zwykły remont w budynku zabytkowym może okazać się nie lada wyzwaniem.

Formami ochrony zabytków są:

  1. wpis do rejestru zabytków,
  2. wpis na Listę Skarbów Dziedzictwa,
  3. uznanie za pomnik historii,
  4. utworzenie parku kulturowego,
  5. ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.

Do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy, na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela.

Jak się jednak okazuje, ustalenie, jaka forma ochrony została przewidziana dla danego obiektu, ma ogromne znaczenie w momencie planowania remontu.

Pozwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków

Zgodnie z Ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami prowadzenie robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru oraz wykonywanie robót w jego otoczeniu wymaga uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Dodatkowe wymogi wprowadza ustawa Prawo budowlane, zastrzegając dla zabytków obowiązek uzyskania pozwolenia na budowę. Dotyczy to jednak wyłącznie remontu przy obiekcie budowlanym wpisanym do rejestru. Dokonanie odpowiedniego zgłoszenia w starostwie powiatowym jest wystarczające, gdy właściciel chce przeprowadzić prace remontowe na obszarze wpisanym do rejestru zabytków. W każdej z tych sytuacji należy uprzednio uzyskać pozwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków, o którym była mowa wyżej.

Warto w tym miejscu przypomnieć o jednej istotnej kwestii. Zgodnie z Prawem budowlanym remont to wykonywanie robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego obiektu, a niestanowiących bieżącej konserwacji.

Szczególna regulacja dotyczy również uczestników procesu budowlanego. Nadzór nad robotami budowlanymi prowadzonymi przy zabytkowym obiekcie oraz kierowanie nimi będzie mógł prowadzić tylko taki inspektor nadzoru inwestorskiego lub kierownik budowy, który posiada określone przepisami uprawnienia budowlane oraz przez co najmniej 18 miesięcy brał udział w robotach budowlanych prowadzonych przy zabytkach nieruchomych wpisanych do rejestru.

Bardziej restrykcyjne wymogi dotyczą pozwolenia na rozbiórkę obiektu budowlanego wpisanego do rejestru zabytków. Decyzja taka może zostać wydana po decyzji Generalnego Konserwatora Zabytków o skreśleniu obiektu z rejestru.

Jeżeli nieruchomość objęto wyłącznie wpisem w gminnej ewidencji zabytków, wyżej opisane obostrzenia jej nie dotyczą. Oczywiście, wymóg uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę lub zgłoszenia do odpowiedniego organu pozostaje aktualny w zakresie wszystkich robót budowlanych, które takiego pozwolenia lub zgłoszenia wymagają. Takie dokumenty co do zasady wydaje starosta, w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Zalecenia konserwatorskie

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wprowadza również zalecenia konserwatorskie, które odnoszą się do wszystkich kategorii zabytków. Na wniosek właściciela lub posiadacza zabytku w formie pisemnej wydaje je wojewódzki konserwator zabytków. Zalecenia określają sposób korzystania z zabytku, jego zabezpieczenia i wykonania prac konserwatorskich. Uwzględniono w nich także zakres dopuszczalnych zmian, które mogą być wprowadzone w obiekcie.

Zalecenia konserwatorskie nie są wydawane w formie wiążącej decyzji administracyjnej, nie mają również konkretnego adresata. Przyjmuje się, że stanowią wyłącznie wytyczne co do sposobu eksploatacji obiektu. Oznacza to, że właściciel nieruchomości lub jej posiadacz nie ma obowiązku ich zrealizowania.