Czy fikusy oczyszczają powietrze? Fakty i porady

Masz w domu fikusa i zastanawiasz się, czy naprawdę oczyszcza powietrze? Chcesz wiedzieć, jak bardzo taka roślina wpływa na zdrowie domowników. Z tego tekstu dowiesz się, co faktycznie potrafią fikusy i jak je pielęgnować, żeby dawały z powietrzem możliwie najwięcej korzyści.

Czy fikusy naprawdę oczyszczają powietrze?

Badania nad roślinami doniczkowymi pokazały, że niektóre gatunki mogą pochłaniać szkodliwe związki z otoczenia. Do tej grupy należą między innymi fikusy, palmy, draceny i paprocie. W mieszkaniach i biurach gromadzą się benzen, formaldehyd, ksylen, toluen czy trójchloroetylen. Pochodzą z farb, lakierów, wykładzin, klejów, drukarek oraz środków chemicznych używanych na co dzień.

Fikusy, nazywane figowcami, mają gęste ulistnienie i stosunkowo dużą powierzchnię liści. Dzięki temu pomagają ograniczać stężenie takich substancji jak formaldehyd, benzen, trójchloroetylen czy produkty spalania, które unoszą się w powietrzu. Nie zastępują wentylacji ani oczyszczacza z filtrem HEPA, ale działają jako naturalny filtr, który działa cały dzień i noc, o ile roślina jest zdrowa i ma dobre warunki do wzrostu.

Fikus Benjamina potrafi pochłaniać z powietrza formaldehyd oraz związki benzenu, które uwalniają się z farb, lakierów i mebli z płyt.

Jakie zanieczyszczenia mogą ograniczać fikusy i inne rośliny doniczkowe?

W typowym mieszkaniu pojawia się kilka powtarzających się grup toksyn. Warto wiedzieć, przed czym rośliny mogą pomagać się bronić, bo dopiero wtedy widać sens ich uprawy. Część związków jest obecna w niewielkich ilościach, ale przez lata oddziałuje na układ oddechowy, nerwowy i skórę.

Do najczęściej wymienianych szkodliwych substancji, które ograniczają rośliny takie jak fikus, palma, dracena czy paproć, należą:

• benzen z klejów, rozpuszczalników, farb i lakierów,
• toluenu używanego w lakierach do paznokci i perfumach,
• formaldehydu obecnego w kosmetykach i płytach meblowych,
• ksylenu z preparatów do drewna i niektórych farb,
• trójchloroetylenu z rozpuszczalników i środków czyszczących.

Do tego dochodzi promieniowanie urządzeń elektrycznych, na które narażają komputery, telewizory czy drukarki. Rośliny nie blokują go w sensie technicznym, ale pośrednio poprawiają komfort, bo filtrują lotne substancje z obudów, tonerów oraz plastików. Paprocie i fikusy stawiane są właśnie w pobliżu sprzętów biurowych, żeby ograniczyć obciążenie układu nerwowego i oddechowego.

Jak fikusy oczyszczają powietrze w praktyce?

Pytanie, które pojawia się bardzo często, brzmi: czy jedna doniczka coś zmienia? W małym pokoju pojedynczy fikus to niewielka pomoc, ale w mieszkaniu, gdzie jest kilka większych egzemplarzy, efekt staje się bardziej odczuwalny. Rośliny działają jak żywe filtry. Gazy dostają się do liścia przez aparaty szparkowe, a następnie są częściowo wiązane w tkankach lub rozkładane.

W przypadku fikusów szczególnie przydatna jest kombinacja trzech cech: dużej powierzchni liści, długiego życia i dość szybkiego wzrostu. Dzięki temu roślina przez lata stale przetwarza powietrze w tym samym miejscu. W otwartych salonach lepszy efekt da kilka większych donic ustawionych w różnych punktach niż jedna roślina upchnięta w kącie za kanapą.

Jakie odmiany fikusa najlepiej oczyszczają powietrze?

Nie wszystkie figowce rosną tak samo szybko i nie wszystkie nadają się do każdego wnętrza. Najczęściej polecane odmiany, które jednocześnie dobrze znoszą warunki domowe i pomagają w filtracji powietrza, to:

Fikus Benjamina (Ficus benjamina) ma drobne, spiczaste liście i zwisające pędy. W warunkach domowych dorasta do około 2 metrów. Jest lekki wizualnie, dlatego sprawdza się w biurach oraz mniejszych salonach. Jego liście dobrze pochłaniają formaldehyd oraz związki benzenu, co jest szczególnie cenne w nowych mieszkaniach z dużą ilością płyt meblowych.

Fikus sprężysty

Fikus sprężysty (Ficus elastica), nazywany kauczukowcem, ma duże, skórzaste, błyszczące liście o długości do 20 centymetrów. Tworzy zwykle jeden mocny pęd, który można przyciąć, żeby roślina się rozkrzewiła i lepiej wypełniła przestrzeń. Ta odmiana jest odporna i wytrzymuje typowe błędy pielęgnacyjne jak nieco rzadsze podlewanie.

Dzięki sporej powierzchni liści fikus sprężysty zwiększa wymianę gazową, a więc i tempo pochłaniania zanieczyszczeń. Sprawdza się w loftach i nowoczesnych wnętrzach, gdzie dużo jest betonu, lakierowanych powierzchni i farb o intensywnym zapachu.

Fikus lirolistny i inne odmiany

Fikus lirolistny (Ficus lyrata) ma liście o długości 40–50 centymetrów, pofalowane na brzegach. Potrzebuje sporej przestrzeni, bo z czasem zamienia się w wyraziste drzewko. Lubi jasne pomieszczenia z rozproszonym światłem. W suchym powietrzu liście zaczynają obsychać na brzegach, co od razu widać, kiedy ogrzewanie działa pełną mocą.

Warto wspomnieć też o takich gatunkach jak Ficus microcarpa, często prowadzony jako bonsai, czy liczne odmiany barwne fikusa Benjamina i sprężystego. Mają one te same zdolności filtrujące, a różnią się głównie pokrojem i wybarwieniem liści, dzięki czemu można dobrać roślinę praktycznie do każdego stylu wystroju.

Jak dbać o fikusa, żeby dobrze oczyszczał powietrze?

Roślina, która marnieje, zrzuca liście i choruje, nie spełni swojej roli. Żeby fikus faktycznie pomagał z powietrzem, musi być zdrowy i stale wytwarzać nowe tkanki. Najważniejsze są trzy rzeczy: światło, woda i podłoże. Dopiero na tej bazie sens mają nawozy oraz przesadzanie.

Fikusy najlepiej czują się w rozproszonym świetle i temperaturze około 20 stopni Celsjusza. Im cieplej, tym szybciej parują wodę, dlatego rosnące egzemplarze w jasnych salonach trzeba podlewać częściej niż te stojące w chłodniejszym, półcienistym przedpokoju. Zbyt mało światła spowalnia wzrost, a wtedy roślina tworzy mniej liści i słabiej filtruje powietrze.

Podlewanie, zraszanie i czyszczenie liści

Woda ma bezpośredni wpływ na kondycję fikusa. Ziemia powinna przed kolejnym podlewaniem lekko przeschnąć. Stałe przelanie prowadzi do gnicia korzeni, a zbyt długie przesuszenie kończy się zrzucaniem liści. Do podlewania najlepiej używać miękkiej, odwapnionej wody. Zimą wystarczy zwykle jeden raz w tygodniu, latem częściej, zależnie od temperatury.

Duże liście fikusa lubią wilgotne powietrze. Zraszanie pomaga, ale jeszcze ważniejsze jest regularne przecieranie liści z kurzu. Na zakurzonych blaszkach wymiana gazowa jest słabsza, co ogranicza zdolność rośliny do pochłaniania toksyn. Do czyszczenia wystarczy miękka ściereczka zwilżona wodą bez detergentów.

Podłoże, nawożenie i przesadzanie

Fikus najlepiej rośnie w żyznej, przepuszczalnej ziemi dla roślin zielonych z dodatkiem perlitu lub piasku. Doniczka musi mieć otwory odpływowe oraz warstwę drenażu na dnie, żeby nadmiar wody mógł swobodnie odpłynąć. Młode rośliny przesadza się co rok, starsze co 2–3 lata, a bardzo duże egzemplarze wymagają zwykle tylko wymiany wierzchniej warstwy podłoża.

Nawożenie warto zacząć wczesną wiosną, po okresie spoczynku, i prowadzić do września. Sprawdzają się nawozy mineralne i organiczne przeznaczone dla roślin zielonych. Składnik, który ma szczególne znaczenie, to azot budujący masę liści. Podaje się go wiosną i wczesnym latem. Jesienią nie należy już stosować nawozów z wysoką zawartością azotu, bo pędy stają się wtedy cienkie i blade.

Jak rozpoznać, że fikus potrzebuje nawozu lub większej doniczki?

Roślina bardzo wyraźnie pokazuje, że czegoś jej brakuje. Zmienia się wtedy wygląd pędów i liści. Zanim sięgniesz po nawóz, warto zastanowić się, czy problemem nie jest zbyt ciasna doniczka albo przesuszone podłoże. Objawy często się nakładają, dlatego warto obserwować całą roślinę, a nie tylko pojedynczy liść.

Najczęstsze sygnały, że fikus wymaga dokarmiania lub przesadzenia, to:

• zahamowanie wzrostu lub bardzo wyraźne spowolnienie,
• cienkie, wydłużone pędy, które wyciągają się do światła,
• blade, mało jędrne liście z utratą intensywnej barwy,
• żółknięcie i opadanie części liści,
• plamy na blaszkach liściowych i większa podatność na szkodniki.

Jeśli dodatkowo korzenie wychodzą przez otwory w doniczce, to znak, że fikus potrzebuje większego pojemnika. Najlepszy moment na przesadzanie to wczesna wiosna. Po zabiegu roślina może czasowo stracić część liści, ale w sezonie wegetacyjnym zwykle szybko się regeneruje.

Czy same fikusy wystarczą do oczyszczania powietrza?

Fikusy działają najskuteczniej jako element szerszego „zielonego systemu” w mieszkaniu. W jednym pomieszczeniu można połączyć je z palmą, draceną czy paprocią. Każdy gatunek inaczej buduje liście, inaczej paruje wodę i wiąże inne związki. Taka mieszanka roślin tworzy naturalny filtr, który pracuje na kilku poziomach jednocześnie.

Dobrym rozwiązaniem jest rozmieszczenie roślin w różnych częściach domu. Warto skupić się na miejscach, gdzie pojawia się najwięcej toksyn i promieniowania urządzeń:

W takich warunkach fikus nie tylko poprawia skład powietrza, ale też je nawilża przez parowanie, co ma ogromne znaczenie przy ogrzewaniu kaloryferami. Rośliny mogą jednak wywoływać reakcje alergiczne, zwłaszcza u osób bardzo wrażliwych. Dotyczy to szczególnie paproci, na których przy złej pielęgnacji rozwija się pleśń. Przy silnych alergiach lepiej wybierać rośliny o prostszej pielęgnacji i utrzymywać je w idealnej czystości.

Jak rozmnażać i formować fikusa, żeby zwiększyć jego wpływ na powietrze?

Większa liczba roślin to większa łączna powierzchnia liści. Zamiast kupować kolejne egzemplarze, można samodzielnie rozmnożyć posiadany fikus. To pozwala niskim kosztem uzyskać kilka roślin i ustawić je w różnych pomieszczeniach. Każda z nich będzie w swoim otoczeniu filtrować powietrze i poprawiać mikroklimat.

Najpopularniejsze sposoby uprawy i rozmnażania fikusa to:

1. sadzonki łodygowe – pędy cięte i ukorzeniane w wodzie,
2. sadzonki z pąków liściowych – krótkie fragmenty z jednym pąkiem,
3. odkłady powietrzne – nacięty pęd owinięty wilgotnym mchem i folią,
4. wysiew nasion – metoda raczej dla doświadczonych i bardzo czasochłonna.

Przy sadzonkach łodygowych pędy umieszcza się w naczyniu z wodą. Korzenie pojawiają się zwykle po około dwóch tygodniach. Odkłady powietrzne wymagają więcej cierpliwości, ale dają większe, od razu dobrze rozbudowane rośliny. Nasiona w warunkach domowych kiełkują w mini szklarni z wysoką wilgotnością i stałą temperaturą, lecz rzadko stosuje się tę metodę w mieszkaniach.

Im więcej zdrowych, gęstych liści ma fikus w domu, tym większy ma udział w oczyszczaniu i nawilżaniu powietrza w tym pomieszczeniu.